Imajinew konn egzakteman ki karyèw vle,

Ou te konn de A a Z poukisaw vle marye.

Imajine tout desizyonw te rasyonèl.

Malerezman! Nou pa viv nan yon mond konsa.

Malerezman, nou plis emosyonèl ke rasyonèl. Sèvo nou fèn pran desizyon ak jijman ki chaje ak emosyon. Newosyans rele devyasyon sikolojik saa «Patipri Mantal ». Menm jan nou swiv yon seri règ sosyal enkonsyaman, se menm jan nou aji sou infliyans yon bann règ mantal san rann kont.

Patipri mantal sa yo ka koze anpil dega nan biznis, fèn pran move desizyon ak aji san rezon lojik. Mdekouvri plis pase yon 100tèn “patipri mantanl” nan rechèch mwen. Jodia map atire atansyonw sou 7 may sèvo a jwe sou ou sanw pa rann ou kont. Sikològ Ameriken yo rele Cognitive Bias e Franse yo biais cognitif. 

1- Confirmation Bias [ Patipri Mantal Konfimasyon]

San rann kont, sèvo a fèw priyorize enfòmasyon ki konfime saw deja kwè. Se rezon ki fèn evite tande sous ki kontrè ak kwayans nou. Se sak fè yon moun ki levanjil pap pral tande emisyon sou vodou (menm lè sa pap fèl pran lwa), lap prefere chache yon sous ki konfime sal deja kwè sou vodou a.

Nou wè sa nan medya a. Siw se lavalas, ou tande radyo timoun ew pap tande okenn lòt bagay kontrè ak pati politik ou a.

Lespri kritik ak rasyonèl ankourajew tande sous ki kontrè a saw kwè siw vle gen plis matirite.

2- Sunk Cost Fallacy | Patipri Mantal Pou Lajan Envesti

Nan metòd sikolojik ki rele ekomi konpòtman an, « sunk cost fallacy » se tandans pou lajanw gentan envesti peze yon gwo pwa nan desizyon wap fè aprè yo. Ann pran yon egzanp pouw pi klè.

Sim baw yon tikè pou yon bal, menw te gentan depanse pou yon lòt bal, wap prefere ale nan bal ou getan peye a, menm siw ta pi renmen bal pam lan.

Se devyasyon mantal saa ki fè yon moun kontinye mete lajan nan yon pwojè (menm lèl konnenl pap mache) depil te gentan fè yon gwo envestisman ladanl. Lefèt kew pa ka rantre saw te gentan envesti a, ou prefere kontinye envesti kew pedi saw te gentan envesti a. Se yon konpòtman iryasyonèl ki pa chita sou okenn baz lojik.

3- Curse Of Knowledge | Malediksyon Konesans

Patipri mantal saa di ke tant yon moun gen ekspètiz nan yon domèn, tant li difisil poul kominike nan nivo moun ki pa nan domèn lan. Moun pa ka konprann yo. An Kreyol nou ka twadui sa an “malediksyon konesans.

Se devyasyon saa ki fè anpil entèlektyèl ak ekspè toujou pa ka ateri. Yo pa rann yo kont ke yo afekte pa patipri mantal saa.

4- Authority biais | Patipri Mantal Pou Otorite

Devyasyon mantal saa se tandans pouw pran pou levanjil enfòmasyon ki sòti nan bouch moun ou konsidere kòm otorite san analize oswa konsilte lòt sous.

Ou pa konn ap pale ak yon moun, epil di yon tenten,

Ou mandel kotel bare ak tchanpanl di a,

epil di monchè se entèl ki dil wi. Komsi paske entèl se otorite sal se verite.

5- Planning Fallacy | Erè Planifikasyon

Se yon erè jijman kote sèvòw  fèw souzestime tan lap  pran pouw akonpli yon tach. Majorite moun kap sòti toujou panse yap gentan mete rad sou yo, benyen, manje ak makiye avan lè a rive. 8 fwa sou 10 swè saa pa janm reyalize. Men yo toujou kontinye fèl, espere yon jou yap gen rezon.   

Gen yon prensip pwodiktivite ki rekòmande pouw ajoute 25-50% anplis sou tanw panse yon tach ka pran.  

6- Information Biais | May Mantal Pou Enfomasyon

Se tandans pouw chache plis enfòmasyon ke nesesè avanw pran yon desizyon; menm lè enfòmasyon anplis la pap ka edew nan pwosesis desizyonèl la. Gen moun ki toujou an mòd “fè rechèch” olye yo fè aksyon.

8- Negativity bias | Patipri Mantal Negativite

Sèvo nou gen tandans bay plis pwa ak evenman negatif ke pozitif, menmsi pozitif yo peze menm pwa nan balans emosyonèl la.

Siw resevwa yon bon ak yon move nouvèl menm jou a, move nouvèl ap afektew plis ke bon an. Akòz de may saa sikològ yo rekòmande pouw ajoute plis bagay pozitif nan viw pouw balanse ti negatif yo. Bagay negatif yo gen plis efè devastatè nan sèvo ak emosyonw.

Yon moun gen dwa diw 20 bagay ki bon, men wap fokis  plis sou ti grenn negatif li diw.

Konnen Saw Pa Konnen

Yon move desizyon, yon erè jijman, yon fo enfòmasyon ka koutew karyèw ak siksèw. Mwen envitew fè plis rechèch sou “patipri mantal” (biais cognitif) ki afekte biznis, management, lidèchip ak lòt pati nan laviw.

Pataje pos saa pou ede plis moun dekouvri may sèvo a jwe sou nou sann pa rann kont.

Pierre Stanley Baptiste

From cooking meager meals over fires made with pine cones in Haiti to studying business in the U.S...", I teach the art of leveraging scarcity in Creole and English and speak about my experiences including recent engagement at universities. Today’s the perfect time to start building your legacy. Let’s do it together!

Mete Email Ou, pou resevwa mesaj tankou saa gratis

* indicates required